OPINIE

Over de ‘tolerantie-paradox’

8222-over-de-tolerantie-paradox
(Door Rein Heijne)


Niets is zo gemakkelijk als te minachten wat vreemd is, niets ook zo stompzinnig. (Erasmus)

Onlangs gebruikte ik het motto ‘All life is problem solving’ van de filosoof Karl Popper, ter illustratie van een tekst over kunstzinnige vorming als methodiek voor het creatief hanteren van problemen en conflicten, om deze zodoende geweldloos te kunnen hanteren. Hoewel in mijn betoog helemaal niet over het begrip tolerantie werd gerept, ontving ik tot mijn stomme verbazing deze weinig relevante reactie erop: ‘U begint met Karl Popper, maar daar heb ik ook het één en ander van gelezen! Onbeperkte tolerantie moet leiden tot het verdwijnen van tolerantie. Als we ongelimiteerd tolerant zijn, zelfs jegens hen die zelf intolerant zijn, als we niet bereid zijn een tolerante samenleving te verdedigen tegen de aanvallen van de intolerante medemens, dan zal de tolerante mens te gronde gaan, en met hem de tolerantie. Gevolgd door zijn oproep: Dus stoppen met kleien en tekenen, maar intolerantie aanpakken, duidelijk maken dat we onze grens hebben bereikt.’

De schrijver heeft kennelijk niet veel begrepen van de inhoud van mijn betoog ‘Kan kunst de wereld redden? ’ waarin het niet ging over kleien en tekenen, hoe gezellig die ook kunnen zijn. Maar de kern ervan was dat kunstzinnige vorming perspectief kan bieden op een creatieve aanpak van de grote maatschappelijke en ecologische problemen die op ons afkomen. De schrijver verwijst naar de ‘tolerantie-paradox’ die Karl Popper in 1945 (!) met zijn boek ‘De open samenleving en zijn vijanden’ heeft gelanceerd. Maar volgens Jan Blommaert (Universiteit Tilburg) moet degene die Popper inroept ook recht doen aan diens opvattingen. Want Popper zei ook dat we er voor moeten zorgen dat die ‘open samenleving’ in stand gehouden moet worden.

Tolerantie kan beschouwd worden als de ‘smeerolie’ van een democratie, van een open samenleving. Maar in de huidige moderne tijd lijken redelijkheid, tolerantie en respect hun belang bij het overbruggen van verschillen en geschillen te hebben verloren. Gebrek aan nuancering, zwart-wit denken, vooroordelen, fundamentalisme en dogmatisme, lijken de kenmerken van de westerse (il)liberale beschaving geworden. De Engelse historicus Eric Hobsbawn heeft ooit nog eens gewezen op een andere ‘tolerantie – paradox’: veel tolerantie wanneer anderen iets wordt aangedaan, weinig tolerantie wanneer de eigen veiligheid bedreigd wordt. Intolerant zijn tegenover intolerantie houdt in dat we – in de geest van Popper – onze eigen irrationaliteit nooit tot leidraad van ons handelen mogen maken en op die manier de eigenschappen van de open samenleving versterken, en niet verzwakken, aldus Blommaert.

Op 28 oktober 2019 vindt ter gelegenheid van de geboortedag van Erasmus, in het Bibliotheektheater in Rotterdam de erasmiaanse samenspraak Lof der Tolerantie plaats. Over tolerantie in de stad van Erasmus, met en tussen Rotterdamse burgers (www.huisvanerasmus.nl)

Lees verder

Een bos als decoratiestelsel

8204-een-bos-als-decoratiestelsel
(Door Manuel Kneepkens) Zwitserse onderzoekers hebben onlangs berekend dat er 1.000 miljard bomen moeten worden aa[...]

Voetbal en de tong van Derksen

8190-voetbal-en-de-tong-van-derksen
(Door Han van der Horst)
Johan Derksen neemt het Orkun Kokcü, aanstormend talent bij Feyenoord, kwalijk dat hij “ja” zei toen hij werd u[...]

Recycled: Volkert

8161-recycled-volkert
VandaagenMorgen krijgt dit najaar een nieuwe site. In het kader van de migratie van het omvangrijke archief aan artik[...]

Mijmeringen over de nieuwe woningnood

8160-mijmeringen-over-de-nieuwe-woningnood
(door Han van der Horst) Wethouder Sven de Langen wil de Rotterdammers meer begrip leren opbrengen voor daklozen.[...]

Eerst het Warmtebedrijf dan Feyenoord

8145-eerst-het-warmtebedrijf-dan-feyenoord
(Door Han van der Horst)
In een eerder stuk op Vandaag&Morgen werd verwezen naar het onthutsende artikel in de NRC over de teloor[...]

Van wie is deze stad?

8143-van-wie-is-deze-stad
(Door Kees Versteeg)
De video die het bidbook begeleidt waarmee Rotterdam het Eurovisiesongfestival probeert binnen te halen, heeft tot vee[...]

Tolerantie in tijden van superdiversitei

8116-tolerantie-in-tijden-van-superdiversiteit
(Door Rein Heijne)
Tolerantie is de consequentie van de menselijkheid. Laten we elkaar onze dwaasheden vergeven – dat is de eerste wet[...]

Tussen vrije val en Europese Unie

8035-tussen-vrije-val-en-europese-unie
(Door Ronald Glasbergen)
We leven in interessante tijden. In Frankrijk, het land met de hoogste uitgaven ter wereld aan sociale voorz[...]

Brexit als wake-upcall voor de EU

7976-brexit-als-wake-upcall-voor-de-eu
(Door Ronald Glasbergen)
Groot-Brittannië is tot op het bot verdeeld over Brexit. Die verdeeldheid loopt dwars door politieke partijen, bevo[...]

Versnippering en ruk naar rechts

7953-versnippering-en-ruk-naar-rechts
(Door Ronald Glasbergen)
Zoals sinds maanden voorspeld is in de peilingen, verliest het kabinet mei in één klap zijn nipte meerderheid in de[...]

Social media

KOPSTOOT

Loopbaan


Rutte, onze grote premier in het klein,

wil niet zijn hele leven onze premier zijn.

Hij wil weg, hogerop,

naar de echte hoge top.


Ik laat zien: ‘Ik ben een ferme knaap.

Van mij komt heus geen broodje aap.

Vastberaden koers ik naar mijn nieuwe stek.

Ik heb een probleem. Er is geen plek.’


Geert-Jan Laan


  • Nieuw

  • Reacties