‘Inception’, Nolan en ‘the stuff dreams are made of’

8001-inception-nolan-en-the-stuff-dreams-are-made-of (Door Ronald Glasbergen)

Filmer Cristopher Nolan (1970) gaf met zijn filmtitel ’Inception’ nieuwe betekenis aan het Engelse woord ‘inception’. Dat betekende tot 2010 zoveel als ‘iets beginnen’. Door het succes van de film betekent het woord nu ook het implanteren van een idee in de geest van iemand die vervolgens denkt het zelf bedacht te hebben. Een ander vernieuwend aspect aan deze voor de rest, ‘gewone’, goed gemaakte spektakel blockbuster, zijn de stellingen over de gelaagdheid en het tijdsverloop van dromen die Nolan gebruikte om zijn filmverhaal mee te construeren.


De centrale rol in 'Inception' wordt vervuld door een zekere Dom Cobb (Leonardo di Caprio). Cobb is, met zijn team, specialist in het ontfutselen van geheimen uit de geest van anderen door via hun dromen in hun geest binnen te dringen. Hoe dat binnendringen te werk gaat, blijft grotendeels science-fiction en buiten beschouwing. De mogelijkheid zet het verhaal in beweging, Hitchcock zou het een McGuffin genoemd hebben. Het verhaal zelf is ‘the stuff dreams are made off’. De droomwerelden waar Cobb – als een futuristisch ‘Little Nemo’ in terecht komt zijn groots, spectaculair en niet ongevaarlijk. Wie op geheimen jaagt maakt vijanden in de echte wereld. Bovendien neemt Cobb in andermans dromen zijn eigen onderbewustzijn mee, inclusief de spoken uit zijn verleden.

Cobb en zijn team willen onderduiken na hun laatste opdracht. Dan komt ene Saito (Ken Watanabe) met een nieuwe laatste opdracht. De beloning die Saito hem kan schenken is dat Cobb terug kan naar de VS waar hij gezocht wordt. Inception, het implanteren van een idee bij een concurrent van Saito zodanig dat hij denkt het zelf bedacht te hebben, is de nieuwe opdracht. Wie tegenwerpt dat dit dagelijks gebeurt, bijvoorbeeld via sociale media, mist het punt. Suspension of Disbelieve, uitstel van skepsis maakt nu eenmaal, zo wist de dichter Coleridge al in de vroege 19e eeuw, beloning in de vorm van inzicht, esthetisch genoegen, plezier uit het kunstwerk, mogelijk. Met die onmogelijk geachte opdracht ‘inception', naderen we de kernconstructie van de film. En in die kernconstructie zijn het verhaal en de verhouding tussen droomtijd en echte tijd subliem geconstrueerd. Ze zijn soms ook, vaak juist in de meer ingetogen – minder spectaculaire shots en scenes – subliem verbeeld. Voorbeelden zijn de introductie van Ariadne (Ellen Page), Cobbs nieuw aangeworven ‘droomarchitecte’ en de overgangen tussen de verschillende droomniveaus. Dat laatste vraagt om toelichting. In Nolans ‘Inception’ bestaat zoiets als een droom in een droom. Elke laag dieper versnelt de tijd. Een uur droomtijd is een handvol minuten echte tijd. Nolan snijdt in de montage tussen de verschillende droomlagen. Om ze te onderscheiden gebruikt hij landschap en weersomstandigheden.

Foto Nolan © Richard Goldschmidt Wikimedia commons

Nolan intussen, was van begin af aan al een meester van het construeren van gelaagde vertellingen voor de cinema. Dat bewees hij al met zijn eerste, voor een habbekrats gemaakte speelfilm 'The Following' uit 1998, over een beginnend schrijver die – geen toeval – Cobb heet. Die Cobb heeft een obsessie met het volgen van mensen. Eén van hen blijkt hem weer te volgen, zo komt hij in een web van illusie terecht. Ook in zijn volgende film, het low budget cultsucces 'Memento' uit 2000 zijn waarheid en illusie weer thema. De film gaat over Leonard die door een ongeluk geen korte termijn geheugen meer heeft. Hij leeft geholpen door op zijn lijf getatoeëerde teksten, in een permanent heden. De teksten vertellen hem over een misdrijf en de noodzaak de dader op te sporen. Nolan maakte er een onnavolgbare thriller van. Het cultsucces van 'Memento' leidde tot steeds grotere films. Eerst een Amerikaanse remake van de Noorse film 'Insomnia' met sterren Al Pacino, Robin Williams en Hillary Swank. Nolan verfilmt het sterk vanuit de subjectieve blik van de hoofdpersoon en zet de film zo naar zijn hand. Volgt een verfilming van Hollywood kroonjuweel Batman naar Nolan’s eigen scenario 'Batman begins' (2005). Daarna volgen nieuwe successen als 'The Prestige' (2006) waarin opnieuw waarheid en illusie centraal staan en 'The Dark Knight' (2008) opnieuw naar scenario van Nolan en in 2012 'The Dark Knight Rises'. In 2014 maakt hij de meesterlijk toekomstfantasie 'Interstellar' en in 2016 het ambitieuze Spielbergiaanse docudrama 'Dunkirk'. Stuk voor stuk zijn het grote kassuccesssen. En ergens daartussenin, in 2010, gaat blockbuster 'Inception' in première.

De Washington Post schreef erover: Nolan heeft het zeldzaam soort film gemaakt, dat zowel aan de oppervlakte als in diepere lagen genoten kan worden. En gaat film, gaan dromen daar niet over?

'Inception' is de eerste van CoolFilm, een reeks films in WORM waarin 'Tijd' het inhoudelijk verbindende thema is. Maandag 6 mei, 20 uur en daarna steeds de eerste maandag van de maand.

De films worden ingeleid door de schrijver van dit stukje.

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

KOPSTOOT

Aforismen 4 (en slot): Desiderius Erasmus (circa 1466-1536)


(Door Kees Versteeg)

Frans Timmermans en Mark Rutte zijn de winnaars van de Europese verkiezingen. Je zou hun triomf een lichte comeback van de ‘floor managers’ kunnen noemen. Floor managers zijn bestuurders die macht hebben in de vorm van bevoegdheden en budgetten, en die in een gezond politiek systeem in hoofdlijnen aangestuurd worden door ‘cloud managers’, schrijvers en filosofen, die verantwoording dragen voor het uitdenken van De Ideeën – het geestelijk geraamte van een samenleving. Een volwaardig systeem kent denkers en doeners. Denkers en doeners horen bij elkaar als scheten en bruine bonen.

Maar ons politiek systeem is niet gezond. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1989 en de verschijning van het essay ‘Het einde van de geschiedenis’ van Francis Fukuyama, stuiten de denkers op de hoon van de uitvoerende macht. Ze zouden niet meer nodig zijn. Een Amerikaans type burgerlijk liberalisme zou de wereldgeschiedenis hebben gewonnen. ‘Wie een visie heeft, moet op zoek naar een oogarts’, smaalde Mark Rutte herhaaldelijk. Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.

Ook Thierry Baudet, een beginnende cloud manager, beginnend want nog zonder serieuze oplossingen maar wel met begrip van de diepe crisis waarin Europa zich bevindt, leed een nederlaag, zij het een lichte. Terecht. We moeten de Europese Unie hervormen, niet verwerpen.

We zijn nog steeds in het voorspel. De roep om cloud managers zal steeds luider gaan klinken. Want dit Europa lijkt nog het meest op de Herald of Free Enterprise, de veerboot die wegvoer van de kade met de boegdeuren nog wijd open. De Britse premier Theresa May, die vandaag haar aftreden bekend maakte, kan erover meepraten. Ook de Tories lijken een zinkend schip, net als Labour trouwens.

Een andere cloud manager die ooit werd afgetroefd door de gevestigde macht, was Erasmus. De katholieke kerk – Het Kartel van de Middeleeuwen – stond hem in de weg. Maar hij deed een lovenswaardige poging om de kerk humaner te maken, en dat in schitterende taal.

De Heilige Geest is neergedaald in de gedaante van een duif, niet als een adelaar of havik.

Niets is goedkoper dan om zich van de ernstigste levensvragen met een dooddoener af te maken.

Men moet het huwelijk eerbiedigen, zolang het nog maar een vagevuur is, maar het ontbinden als het een hel wordt.

Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Hollander was.

  • Nieuw

  • Reacties