IFFR: ‘Sleutelaar is hier’

6983-iffr-sleutelaar-is-hier (Door Ronald Glasbergen)


Een paar jaar geleden vestigde dichter-journalist Hans Sleutelaar zich na vijftig jaar opnieuw in Rotterdam. Hij had samen met zijn vrouw Kristien in Thailand en daarvoor in Frankrijk gewoond. Zij werd ziek, daarom keerden ze terug.

Haar broer, cameraman Stephan Warmenhoven besloot een film over hem te maken. Dat werd ‘Sleutelaar is hier’. Dankzij de maker en de dichter is het een Rotterdams meesterstuk.

Kent u de wet van schrijver Sleutelaar? Hij zegt dat je altijd de helft van de tekst moet schrappen. Hij was befaamd als redacteur van Johnny van Doorn en Jan Cremer. De film vertelt direct aan het begin dat Sleutelaar de zwijgende dichter werd genoemd. De teksten van de Voice Over van de filmmaker passen daarbij: ‘Hij is een weinigschrijver, van veelschrijverij moet hij helemaal niks hebben’.


De in 1935 geboren dichter spreekt zoals hij schrijft, bondig en trefzeker. Hij vertelt over zijn vriendschap met Cor Vaandrager, die hij ontmoette toen hij met zijn jazzcombo optrad. Vaandrager was de man die de kaartjes scheurde. De film vertelt en laat Sleutelaar aan het woord over geschiedenissen , die voor kenners van de Rotterdamse literatuur inmiddels legendes zijn geworden. Over de tijdschriften ‘Gard Sivik’ en ‘De Nieuwe stijl’, de Bende van Vier, bestaande uit de jonge dichters Cornelis Bastiaan Vaandrager, Armando, Hans Verhagen en Hans Sleutelaar.

‘Wollt Ihr die totale Poesie?’ dichtte Sleutelaar ooit in Gard Sivik een eenregelig gedicht, naar hij zelf zegt uit tijdgebrek. Bedoeld en onbedoeld lijken de commentaren van de dichter vaak ook al dichtkunst. Hij vertelt over Gard Sivik, het roemruchte Vlaams Rotterdamse tijdschrift .

Met Armando schreef Sleutelaar het interviewboek ‘De SS'ers: Nederlandse vrijwilligers in de Tweede Wereldoorlog’. Dat ging, vertelt hij, volgens de Gard Sivik principes van hem en zijn vriend Vaandrager: ‘isoleren en annexeren’ Daarmee wordt bedoeld dat fragmenten uit het gewone leven, in dit geval uit de verhalen van ex SS'ers, gefilterd en tot ‘eigen’ literatuur gemaakt werden.

Steeds langs de dichtkunst en pingpongend tussen heden en verleden, zoals wanneer Sleutelaar een gedicht uit een cyclus van Armando over de dood voorleest: ‘als er twee ogen sluiten komt er heel wat kijken’.

We zien de kunstenaar Lucio Fontana aan het werk met één van zijn perforatiedoeken en we horen hoe Sleutelaar gehecht is aan twee kleine zeefdrukjes van Yves Klein. Hoe hij telkens aan wie erom vraagt, even bondig uitlegt wat de betekenis van die monochrome kleurvlakken is. Hoe hij vertelt over zijn werk bij het weekblad de Haagse Post, of als redacteur die op verzoek van de uitgever Jan Cremer moet overhalen aan het schrijven te gaan, of we luisteren naar de nuchtere bespiegelingen van Hans Sleutelaar. Zijn intussen overleden vrouw Kristien is de hele film door voelbaar aanwezig.

Er zijn eigenlijk, zoals haast in alle films, twee films: de taalfilm die de inhoud bepaalt en de beeldfilm die je de werkelijkheid met andere ogen laat beleven. De dichter is instrument van de taal,vindt Sleutelaar in een gesprek met Jules Deelder, niet andersom. De taal laat de dichter spreken.

Niet onvermeld mag blijven dat in de gedichten en talloze observaties die Sleutelaar vertelt over Rotterdam, als hij er weer eens terugkeerde, altijd iets van noodlot in de lucht hangt. Veel gedichten getuigen ervan zoals ‘Herinnering’: ‘Rotterdam is een godverlaten kade / onder koud lamplicht, zwavelgeel, / en een zwarte maandoorvlaagde wade / omspant het onuitsprekelijk geheel.’ Of de strofen in het prachtige ‘Rotterdam Revisited’ met ‘de Hef waakt stil over dit verbeten leven.’

Maar het noodlot is inmiddels aardig uit de lucht in deze stad. De filmer intussen, is geen fly-on-the wall maar discreet genoeg, om zijn onderwerp intact te laten. Hij maakte een fascinerende en ontroerende oer-Rotterdamse film. Met dank aan de dichter die ons als instrument van zijn nuchtere maar beeldrijke taal, tot aan het einde van de film beroert.

De film ‘Sleutelaar is hier’ van Stephan Warmenhoven duurt 57 minuten en draaide vrijdag 26 januari op de Rotterdam Dag van het IFFR.

‘Sleutelaar is hier’ wordt ook aanstaande zaterdag 3 februari om 17 uur uitgezonden door RTV Rijnmond,

Bron portretfoto(otje): Vera de Kok - bron onderste foto: IFFR

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

KOPSTOOT

Aforismen 4 (en slot): Desiderius Erasmus (circa 1466-1536)


(Door Kees Versteeg)

Frans Timmermans en Mark Rutte zijn de winnaars van de Europese verkiezingen. Je zou hun triomf een lichte comeback van de ‘floor managers’ kunnen noemen. Floor managers zijn bestuurders die macht hebben in de vorm van bevoegdheden en budgetten, en die in een gezond politiek systeem in hoofdlijnen aangestuurd worden door ‘cloud managers’, schrijvers en filosofen, die verantwoording dragen voor het uitdenken van De Ideeën – het geestelijk geraamte van een samenleving. Een volwaardig systeem kent denkers en doeners. Denkers en doeners horen bij elkaar als scheten en bruine bonen.

Maar ons politiek systeem is niet gezond. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1989 en de verschijning van het essay ‘Het einde van de geschiedenis’ van Francis Fukuyama, stuiten de denkers op de hoon van de uitvoerende macht. Ze zouden niet meer nodig zijn. Een Amerikaans type burgerlijk liberalisme zou de wereldgeschiedenis hebben gewonnen. ‘Wie een visie heeft, moet op zoek naar een oogarts’, smaalde Mark Rutte herhaaldelijk. Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.

Ook Thierry Baudet, een beginnende cloud manager, beginnend want nog zonder serieuze oplossingen maar wel met begrip van de diepe crisis waarin Europa zich bevindt, leed een nederlaag, zij het een lichte. Terecht. We moeten de Europese Unie hervormen, niet verwerpen.

We zijn nog steeds in het voorspel. De roep om cloud managers zal steeds luider gaan klinken. Want dit Europa lijkt nog het meest op de Herald of Free Enterprise, de veerboot die wegvoer van de kade met de boegdeuren nog wijd open. De Britse premier Theresa May, die vandaag haar aftreden bekend maakte, kan erover meepraten. Ook de Tories lijken een zinkend schip, net als Labour trouwens.

Een andere cloud manager die ooit werd afgetroefd door de gevestigde macht, was Erasmus. De katholieke kerk – Het Kartel van de Middeleeuwen – stond hem in de weg. Maar hij deed een lovenswaardige poging om de kerk humaner te maken, en dat in schitterende taal.

De Heilige Geest is neergedaald in de gedaante van een duif, niet als een adelaar of havik.

Niets is goedkoper dan om zich van de ernstigste levensvragen met een dooddoener af te maken.

Men moet het huwelijk eerbiedigen, zolang het nog maar een vagevuur is, maar het ontbinden als het een hel wordt.

Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Hollander was.

  • Nieuw

  • Reacties