KUNST & CULTUUR

On The Waterfront

(Door Ronald Glasbergen)


(Elia Kazan, 1954)

De film speelt zich af rond de loskaden van New York. De bond van havenwerkers is er geïnfiltreerd door de maffia. Corruptie viert hoogtij. Wie zich ertegen verzet wordt aangepakt. Een onderzoekscommissie van de gemeente staat op het punt publieke hoorzittingen te houden en maatregelen te nemen.

De achtergrond van dit verhaal was doordrenkt van de toenmalige actualiteit. Begin jaren vijftig stond het wantrouwen tegenover communisten in Amerika op het hoogtepunt. De Russen hadden door spionage de atoombom in handen gekregen. Filmmakers werden gedagvaard wegens communistische sympathieën en getuigden tegen elkaar. Budd Schulberg, boek- en scenarioschrijver van ‘On the Waterfront’, was erbij betrokken. Net als in 1952 regisseur Elia Kazan. Beiden getuigden voor de HUAC, de parlementscommissie naar on-Amerikaanse activiteiten, tegen communistische filmcollega’s. Daardoor had Elia Kazan sinds ‘52 een enigszins besmette reputatie.

De in 1909 in Konstantinopel (het latere Istanbul) geboren filmer was net als schrijver Schulberg lid van de communistische partij geweest. Door Stalins misdaden keerde hij zich ervan af. Dat maakte hem verdacht in de overwegend linksliberale filmwereld. Te meer daar het onderzoek naar communistische activiteit niet zelden een hysterische toon aannam. Maar Kazan had tegelijk ook met films zoals ‘A Streetcar named Desire ‘ (1951) bewezen een begaafd filmer te zijn.

Stuff that drives you nuts
In 1954 maakt Kazan naar het script van Schullberg ‘On the Waterfront’. Daarin raakt de jonge havenarbeider Terry Malloy – een gedenkwaardige Marlon Brando – betrokken bij de moord op een collega. Het is buiten Malloy’s schuld. De opdracht voor de moord is gegeven door gangsterbaas annex vakbondsleider Johnny Friendly (Lee J. Cobb). Malloy maakt kennis met Edie Doyle (Eva Marie Saint). Edie is de zus van de vermoorde havenarbeider Pop Doyle. Mede door het verdriet van Edie begint de moord aan het geweten van Malloy te knagen. In een gesprek met Edie zegt Malloy: ‘Conscience… that stuff can drive you nuts.’ (Geweten… het spul dat je gek kan maken’.) Ook de katholieke kerk, vertolkt door no-nonsense priester Barry (Karl Malden), speelt een rol zoals in veel New Yorkse immigrantenmilieus.

Langzaam begint bij de a-politieke Malloy de rebellie te broeien. Het lot van de broer van Edie liet zien dat de prijs van verzet hoog is. Maar behalve een aangrijpende film over een éénling die zich tegen corruptie vezet, kan de film ook gezien worden als het antwoord van Kazan en Schullberg op hun politieke critici. De overeenkomsten van onderzoekscommissies, maffia en aanklachten heen en weer liggen voor wie de achtergrond kent voor het oprapen. Maar de film heeft die beeldspraak helemaal niet nodig. Ook zonder dat was er een dijk van een film, en dat ontging niemand.

‘On the Waterfront’ kreeg in 1955 maar liefst 8 Oscars, onder meer voor de hoofdrollen van Brando en Marie Saint, voor de regie en het scenario van Kazan/Schulberg, voor de camera van Boris Kaufman en voor de montage van Gene Milford. Lee Cobb, Karl Malden en Rod Steiger werden genomineerd voor een Oscar. Ook dirigent-componist Leonard Bernstein, verantwoordelijk voor de muziek, werd genomineerd.

Of de film met al zijn succes Elia Kazan (foto hieronder) in de ogen van zijn critici daadwerkelijk kon rehabiliteren, is een ander verhaal. Maar de creatieve wraak van Kazan was zoet en leverde een schitterende film op. En de Amerikaanse communistische partij? Die bestaat tot op de dag van vandaag.

’On the Waterfont wordt éénmalig vertoond in Cinema Waalse Kerk op dinsdag 24 april om 14 uur. Het adres van de parochiezaal aan de zijkant van de Waalse Kerk is: Pierre Baylestraat 1, 3011 BH Rotterdam. Aanvang om 14.00 uur. Einde rond 16.30 uur. De entree is € 2,50. Inleider en programmeur is de schrijver van dit stukje. De muzikale begeleiding is van Maciej Domaradzki.

Bron foto's: Wikipedia.

Lees verder

Anytime Now in TENT

Groepstentoonstelling Anytime Now in TENT Rotterdam. Pedro Gómez-Egaña, Olphaert den Otter, Thomson & Craighead, A[...]

Opening Cobra Art expo op 21 april

Opening op 21 april van de expositie van Loes van Delft & David Stesner - gehouden in het atelier van Cobra Art Rotte[...]

20 cultuurmakers Voordekunst

Rotterdam matchingspartner crowdfunding Voordekunst: Operator Radio ontvangt eerste bijdrage van € 5.000,-- [...]

Woordnacht in beeld en woord

Dag twee van Woordnacht 2018 zit er op. Namens het team van Woordnacht bedanken wij iedereen die zich heeft ingezet [...]

Onthulling gevelgedicht van Rieneke Grob

Graag nodigen Jiske Foppe (Stichting De zoek naar Schittering) en stadsdichter Derek Otte je van harte uit om zondag 1[...]

Garage Rotterdam met buitenlandse kunste

7170-garage-rotterdam-met-buitenlandse-kunstenaars
Detached Involvement van 20 april t/m 8 juli 2018, m et werk van Max Cole (US), Kristien Daem (BE), Michel Françoi[...]

Films van 7 minuten, 7 dagen kort

De filmcompetitie 7 Dagen Kort gaat volgende maand van start. Van 9 t/m 16 mei 2018 maken beginnende filmmakers een [...]

Keltfest: Schotse en Ierse ‘lifestyle

Keltfest, het grootste Schotse en Ierse lifestyle evenement van Nederland, heeft de busmaatschappij OAD in de arm ge[...]

Comeniuslezing in bibliotheek Capelle

7159-comeniuslezing-in-bibliotheek-capelle
In maart hebben leerlingen van het Comeniuscollege hun werkstukken gepresenteerd. Daaruit zijn vijf leerlingen genom[...]

Operadagen overal in Rotterdam

7154-operadagen-overal-in-rotterdam
Operadagen Rotterdam 2018 in alle hoeken en gaten van de stad Van 18 tot en met 27 mei 2018 is de dertiende e[...]

Social media

KOPSTOOT

De mooiste gedichten van de wereld 4

50 dichters kiezen hun favoriete gedicht uit de schatkamers van Poetry International en vertellen waarom.

Jana Beranová over Vasko Popa


Een kleine hommage

Het is 1970, het 1e jaar van Poetry International.
Voor vertalingen is nog weinig geregeld. Ik lees
dat mijn landgenoot Miroslav Holub uit het Duits
is vertaald en bel op. Martin Mooij vraagt mij om
te komen. Holub kreeg van het toenmalig regiem
geen uitreisvisum. maar omdat ik ook uit andere
Slavische talen kan vertalen, bevind ik me opeens
tussen de werelddichters.

Eén kijkt me aan met van die droeve wolvenogen.
Ik wist toen nog niet dat wolven een belangrijke
rol speelden in zijn Roemeens-Servische cultuur.
Het is Vasko Popa en hij leest die avond uit
‘Spelen’ voor. Poëzie als spel met ons bestaan.
Ik lees en herlees. Tuimel van verbazing naar
verbazing. Het is Beckett, maar menselijker.
Een stoelpoot die lief gebaart! Ik zie een
keukenstoel. Allicht, fauteuils hebben armen.
Absurd. Een merkwaardige herkenning.

Van het eerste festival is op papier weinig
overgebleven, maar ‘Spelen’ zijn in mijn
vertaling opgenomen in Machine van
woorden (1975), de eerste boekuitgave
van Poetry International.

In 1974, toen hij de wolvengedichten las,
kocht ik voor hem een vaatje haringen – Popa
was dol op Hollandse nieuwe. Bij het afscheid
op Schiphol struikelde ik, het vaatje viel op de
grond en rolde naar hem toe. Hij gaf het een
tik, vaatje rolde terug en ik kon het alsnog
feestelijk overhandigen. Aan het eind van zijn
leven, hoorde ik jaren later, zat hij in winterjas
op een stoel midden in de kamer te wachten
op de dood. Dat was weer een andere stoel.



vertaling: Jana Beranová

Popa was 6x gast op Poetry International


  • Nieuw

  • Reacties