Over de ‘tolerantie-paradox’

8222-over-de-tolerantie-paradox (Door Rein Heijne)


Niets is zo gemakkelijk als te minachten wat vreemd is, niets ook zo stompzinnig. (Erasmus)

Onlangs gebruikte ik het motto ‘All life is problem solving’ van de filosoof Karl Popper, ter illustratie van een tekst over kunstzinnige vorming als methodiek voor het creatief hanteren van problemen en conflicten, om deze zodoende geweldloos te kunnen hanteren. Hoewel in mijn betoog helemaal niet over het begrip tolerantie werd gerept, ontving ik tot mijn stomme verbazing deze weinig relevante reactie erop: ‘U begint met Karl Popper, maar daar heb ik ook het één en ander van gelezen! Onbeperkte tolerantie moet leiden tot het verdwijnen van tolerantie. Als we ongelimiteerd tolerant zijn, zelfs jegens hen die zelf intolerant zijn, als we niet bereid zijn een tolerante samenleving te verdedigen tegen de aanvallen van de intolerante medemens, dan zal de tolerante mens te gronde gaan, en met hem de tolerantie. Gevolgd door zijn oproep: Dus stoppen met kleien en tekenen, maar intolerantie aanpakken, duidelijk maken dat we onze grens hebben bereikt.’

De schrijver heeft kennelijk niet veel begrepen van de inhoud van mijn betoog ‘Kan kunst de wereld redden? ’ waarin het niet ging over kleien en tekenen, hoe gezellig die ook kunnen zijn. Maar de kern ervan was dat kunstzinnige vorming perspectief kan bieden op een creatieve aanpak van de grote maatschappelijke en ecologische problemen die op ons afkomen. De schrijver verwijst naar de ‘tolerantie-paradox’ die Karl Popper in 1945 (!) met zijn boek ‘De open samenleving en zijn vijanden’ heeft gelanceerd. Maar volgens Jan Blommaert (Universiteit Tilburg) moet degene die Popper inroept ook recht doen aan diens opvattingen. Want Popper zei ook dat we er voor moeten zorgen dat die ‘open samenleving’ in stand gehouden moet worden.

Tolerantie kan beschouwd worden als de ‘smeerolie’ van een democratie, van een open samenleving. Maar in de huidige moderne tijd lijken redelijkheid, tolerantie en respect hun belang bij het overbruggen van verschillen en geschillen te hebben verloren. Gebrek aan nuancering, zwart-wit denken, vooroordelen, fundamentalisme en dogmatisme, lijken de kenmerken van de westerse (il)liberale beschaving geworden. De Engelse historicus Eric Hobsbawn heeft ooit nog eens gewezen op een andere ‘tolerantie – paradox’: veel tolerantie wanneer anderen iets wordt aangedaan, weinig tolerantie wanneer de eigen veiligheid bedreigd wordt. Intolerant zijn tegenover intolerantie houdt in dat we – in de geest van Popper – onze eigen irrationaliteit nooit tot leidraad van ons handelen mogen maken en op die manier de eigenschappen van de open samenleving versterken, en niet verzwakken, aldus Blommaert.

Op 28 oktober 2019 vindt ter gelegenheid van de geboortedag van Erasmus, in het Bibliotheektheater in Rotterdam de erasmiaanse samenspraak Lof der Tolerantie plaats. Over tolerantie in de stad van Erasmus, met en tussen Rotterdamse burgers (www.huisvanerasmus.nl)

Rein Heijne :
Geachte mijnheer Tak

Bedankt voor uw verhelderend antwoord. Ter afsluiting een laatste bericht mijnerzijds met een paar kleine kanttekeningen:
Tolerantie gaat meer dan om mijn persoonlijke simpele levenshouding tegenover mijn medemensen. In een samenleving moeten we met elkaar afspraken maken waar de grenzen liggen. Om die afspraken vast te stellen en soms vast te leggen (in wetten) moet met elkaar gecommuniceerd worden, ook dan is openheid en wederzijds begrip noodzakelijk. Volgens mij ligt hier de kern van de democratie.

Een interessante vraag is of het altijd de vreemde is die over de afgesproken grenzen gaat en wiens haren dan overeind gaan staan.
Gezien de complexiteit van tolerantie kan de term “stompzinnigheid” best wel eens gebruikt worden, wanneer er mensen zijn die daar al te lichtvaardig mee om gaan of hun mening daarover spuien.

donderdag 29 aug 2019

Jan Tak :
Beste mijnheer Heine, dank voor uw antwoord
Allereerst uw persoonlijk definitie van het woord “tolerantie” tw.:
"kritisch openstaan voor het vreemde en de vreemdeling. Waarschijnlijk vindt u dit te simpel"
Inderdaad lijkt mij dit een te simpele weergave van hetgeen tolerantie inhoud. Tolerantie vereist immers onderling overeen gekomen dan wel maatschappelijk aanvaarde grenzen, gaat de vreemde daar overheen dan wel zoekt hij bewust de grens op dan gaan bij de meesten van ons de nekharen staan.
Meer nog als de grenzen van de ander om diverse redenen zoals cultuur, geloof en/of opleiding niet aansluiten op onze verwachtingen zal het nimmer wat worden.
We zien het dagelijks om ons heen.

Mbt. "stompzinnig" daar kunnen we vele kanten mee uit van bekrompen tot dom en onnozel en nog veel meer, zegt u maar wat u bedoelde.


Al met al lijkt mij "niet altijd" handig om Erasmus 1 op 1 te citeren. Niettemin nogmaals bedankt voor uw reactie.
W.G. Jan



dinsdag 27 aug 2019

Rein Heijne :
Geachte mijnheer Tak,
Zoals bekend was Erasmus ook een fel polemist en kon dan ook nogal eens scherp uit de hoek komen. Zijn adagium (1519) waarop u doelt is daar een voorbeeld van. Ik heb dit gebruikt omdat die anno 2019 (500 jaar later) nog steeds opgaat en bovendien toepasselijk leek bij de tolerantie – paradox.
Over uw vraag betreffende mijn persoonlijk definitie van het woord “tolerantie” geldt voor mij: kritisch openstaan voor het vreemde en de vreemdeling. Waarschijnlijk vindt u dit te simpel.
Daarom nog deze toevoeging: Naarmate een samenleving complexer (lees diverser) wordt dan wordt het tolereren ook lastiger. Dat vraagt om zorgvuldige afweging en beoordeling. Maar de huidige tijd vraag vooral snelle reactie en actie. Voor mijn persoonlijke afwegingen hanteer ik daarom de volgende toetsstenen bij het beoordelen: o.a. heb ik te maken met mensen/groepen die halsstarrig zijn/blijven, het zeker en beter weten, die niet bereid zijn om hun (voor)oordelen te herzien, niet bereid zijn om te nuanceren.

dinsdag 27 aug 2019

Jan Tak :
R.S. Gebruik gewoon mijn naam!

Geprobeerd bij de pin maar ik heb toch ook je conto-nummer nodig :-)

zaterdag 24 aug 2019

Ronald SORENSEN :
Gebruik gewoon mijn naam!

zaterdag 24 aug 2019

Jan Tak :
Hr. Heine, uw verhaal openen met een uitspraak over "minachting en stompzinnig zijn" getuigt niet van de tolerantie waar U zich in de rest van uw verhaal op voor staat, ook niet als U zich achter Erasmus verschuilt.
Zo gaan we toch niet met mede-reageerders om?

Bovendien vraag ik mij oprecht af wat uw definitie van het woord "tolerantie" mag zijn en waar ook uw tolerantie ophoudt.

vrijdag 23 aug 2019

Arie Torcque :
Weggehaald op verzoek van de Redactie

vrijdag 23 aug 2019

van de uitgever :
UW BIJDRAGE IS NODIG
RV&M -met name de infrastructuur van de website- wordt gefinancierd door bijdragen van lezers, sympathisanten, advertenties en dergelijken. U kunt Rotterdam Vandaag & Morgen steunen met eenmalige bijdrage van €10, €25, €50 of een bedrag naar keuze of met een periodieke overschrijving van €2 of €5 of €10 per maand. Naar bankrekening nummer NL55INGB 0009 2593 29 t.n.v. Stichting Third Road o.v.v. Bijdrage RV&M

vrijdag 23 aug 2019

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

KOPSTOOT

Joost Swarte in de Kunsthal & Meijer Wery op de Oude Binnenweg


Fotograaf Wim de Boek stuurde ons ter gelegenheid van de expositie van tekenaar Joost Swarte in de Kunsthal - zie elders in deze krant - een foto toe van de muurschildering van jazzsaxofonist Meijer Wery, die aan de Oude Binnenweg hangt. De muurschildering werd onthuld in 2017 en is gemaakt door Joost Swarte. Sinds 2013 verschijnen op en rond de Oude Binnenweg regelmatig portretten van overleden Rotterdamse jazzmuzikanten. Samen vormen ze een ‘jazzy’ route over de meest Rotterdamse straat van Rotterdam.

In de jaren dertig was Meijer Wery was saxofoondocent aan de Muziekscholen Maatschappij ter Bevordering der Toonkunst (directeur Willem Feltzer). Het muzieklyceum van Willem Feltzer startte in april 1929 als eerste in Nederland een jazzopleiding met o.m. Meijer Wery en trompettist Eddy Meenk als jazzdocenten.

In het begin van de jaren dertig maakte Meijer Wery deel uit van The Famous Band van de slagwerker en accordeonist Philip Willebrandts. Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde Meijer Wery basklarinet in het Joods Symfonieorkest en wist hij te ontsnappen uit de Hollandsche Schouwburg waar de joden werden bijeengebracht om op transport gesteld te worden naar de vernietigingskampen. Nadat het hem gelukt was zich als ‘half jood’ te laten registreren, kon hij gaan werken bij het Goois Symfonieorkest. Meijer Wery overleed 14 oktober 1978 op 86-jarige leeftijd in Rotterdam.

Zie ook: http://www.r-jam.nl/portfolio/meijer-wery-door-joost-swarte/ en www.kunsthal.nl

Foto van de muurschildering is van Wim de Boek.

(van de redactie)

  • Nieuw

  • Reacties