COLUMNS

W.A. Scholten, rijk geworden in de aardappelzetmeelindustrie

7383-w-a-scholten-rijk-geworden-in-de-aardappelzetmeelindustrie
(Door Geert-Jan Laan)

In het Veenkoloniaal museum in het stadje Veendam in Groningen is een opmerkelijke tentoonstelling te zien over de innige banden tussen een zeer vermogende Groningse ondernemer en de zojuist opgerichte Rotterdamse Holland Amerika Lijn. Dat was W.A. Scholten, rijk geworden in de aardappelzetmeelindustrie (en verantwoordelijk voor de productie van Brinta voor het ontbijt). Hij investeerde in 1873 het toen kolossale bedrag van 600.000 gulden in de Nederlands Amerikaanse Stoomvaart Maatschappij (NASM), die niet veel later verder ging onder de naam Holland Amerika Lijn. Onder die naam, maar met inmiddels Amerikaanse eigenaren, zit het bedrijf tot op de dag van vandaag aan de top van de cruisevaart. De schepen varen bewust nog onder de Nederlandse vlag en hebben als thuishaven ook nog steeds Rotterdam. De officieren zijn merendeels Nederlander en de voornamelijk Amerikaanse passagiers zijn dol op de Nederlandse sfeer die de eigenaren bewust in stand houden met details als nieuwe haring met jenever, en hagelslag bij het ontbijt.

De Veenkoloniën waren na Rotterdam en Amsterdam het derde grote scheepsbouwcentrum van Nederland. Veendam was in de negentiende eeuw - net als Oude Pekela of het Drentse Gasselternijveen - een belangrijk maritiem centrum. Niet voor niets had scheepsverzekeraar Lloyd's uit Londen hier haar eerste kantoor op het Europese vasteland. Er werd met zeilschepen en later de eerste gecombineerde motor - en zeilschepen gevaren op de Oostzee, naar landen als Estland, Letland en Litouwen, tot in Sint Petersburg toe. Dat is nog goed te zien aan de uiterlijke tekenen van welvaart, niet in het minst aan de huizen die rondom het toen nieuwe station werden gebouwd, maar ook aan de mooie collectie zilveren kapiteinslepels en serviesgoed uit Riga in het Veenkoloniaal Museum. Zo'n lepel werd geschonken bij het afsluiten van nieuwe contracten en is typisch voor de band Veenkoloniën-Riga.

W.A. Scholten stelde een voorwaarde aan zijn enorme investering: het eerste schip moest naar hem vernoemd worden. Daarmee moest de HAL afwijken van het plan om de passagiersschepen een naam eindigend op dam te geven zoals de Nieuw Amsterdam, de Rotterdam, de Maasdam en de Rijndam. De vrachtschepen eindigden op Dijk. De W.A. Scholten werd in 1877 op de werf Napier and Sons in Glasgow gebouwd, waar later ook de onfortuinlijke Titanic vandaan kwam. Op 19 november 1887 verging de W.A. Scholten in dichte mist in de buurt van Dover. De opvolger werd niet alsnog vernoemd naar de industrieel maar kreeg in 1888 de naam Veendam. Veendam II en III volgden. De tweede Veendam raakte op 10 mei 1940 in Vlissingen door Duitse bommen zwaar beschadigd. Na de oorlog werd het schip teruggevonden in Hamburg en het voer daarna nog enkele jaren voor de HAL. In zijn gedicht Rotterdam vatte de dichter Jan Prins (1876-1948) de situatie mooi samen. Een klein fragment daaruit:

"Te Rotterdam ben ik geboren

onder de adem van de Maas

en liep ik in mijn eigen stilte

te midden van het straatgeraas.

[...]

Daar lag aan de stoet uit aller streken

de klipper en de keulenaar,

het driemastschip, zijn tuig ten hemel

en de ertsboot breed en zwaar,

de Lloyd-vloot met provincie-namen

alle elf, als ik mij niet vergis

de Caland en de Lady Tyler,

de Scholten, die gebleven is."

Nog steeds vaart een cruiseschip met de naam ms Veendam voor de HAL, nummer IV. Sinds 1996 en met 1350 passagiers. Het huidige gemeentebestuur van Veendam is terecht bijzonder trots op deze bijzondere maritieme connectie.

Lees verder

Niet roken hoor

7368-niet-roken-hoor
(Door Frank Drion)
Wat zijn we streng zeg, als het om roken gaat. Niet meer in restaurant of café en ook niet in een rookruimte. Nu mag[...]

‘Zeeziek’ bij Zeeman

7367-zeeziek-bij-zeeman
(Door Jim Postma)
Gisteren stond ik als eerste bij de kassa van Zeeman met twee spuitbusjes deodorant van 99 cent per stuk. In mijn han[...]

Drank & drugs

7354-drank-drugs
(Door Alek Dabrowski)
Blowers drinken niet, de gemiddelde blower dan. Dat is een jongen van een jaar of zestien. Na schooltijd koopt hij vi[...]

Fietsers; de Duitse in het bijzonder

7328-fietsers-de-duitse-in-het-bijzonder
(Door Ronald Sörensen)
Enkele weken geleden wilde ik invoegen op een t-splitsing. Ik stond net op het fietspad om linksaf te slaan, toen ik [...]

Grijze wolven

7314-grijze-wolven
(Door Ronald Sörensen)
Vanochtend zag ik dat in Australië commotie is ontstaan, omdat soldaten in Afghanistan gelegerd een swastika vlag ha[...]

Een nieuwe Rotterdammer

7305-een-nieuwe-rotterdammer
(Door Geert-Jan Laan)
In zijn meest recente collumn op deze site spreekt Ronald Sørensen vol lof over het jaarlijkse essay gevoegd bij he[...]

Het Oude Tramhuis

7304-het-oude-tramhuis
(Door Alek Dabrowski)
Er zijn cafés die alleen diep in de nacht werden bezocht. Het besluit om er heen te gaan ontstond op een moment dat[...]

Een historische kat in de zak?

7290-een-historische-kat-in-de-zak
(Door Ronald Sörensen)
De houding van historisch genootschap Roterodamum t.o.v. de partij die de laatste 20 jaar de Rotterdamse politiek beh[...]

Lawine aan hulp

7280-lawine-aan-hulp
(Door Geert-Jan Laan)
Sinds ruim een jaar is mijn leven aangrijpend veranderd. Een hartaanval, veertien dagen in coma, mijn rechterbeen no[...]

Rondjes

7270-rondjes
(Door Alek Dabrowski)
De manier waarop mensen zich in de kroeg gedragen zegt veel over hun persoonlijkheid. Stel je wilt met een nieuwe [...]

Social media

KOPSTOOT

Aforismen 4 (en slot): Desiderius Erasmus (circa 1466-1536)


(Door Kees Versteeg)

Frans Timmermans en Mark Rutte zijn de winnaars van de Europese verkiezingen. Je zou hun triomf een lichte comeback van de ‘floor managers’ kunnen noemen. Floor managers zijn bestuurders die macht hebben in de vorm van bevoegdheden en budgetten, en die in een gezond politiek systeem in hoofdlijnen aangestuurd worden door ‘cloud managers’, schrijvers en filosofen, die verantwoording dragen voor het uitdenken van De Ideeën – het geestelijk geraamte van een samenleving. Een volwaardig systeem kent denkers en doeners. Denkers en doeners horen bij elkaar als scheten en bruine bonen.

Maar ons politiek systeem is niet gezond. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1989 en de verschijning van het essay ‘Het einde van de geschiedenis’ van Francis Fukuyama, stuiten de denkers op de hoon van de uitvoerende macht. Ze zouden niet meer nodig zijn. Een Amerikaans type burgerlijk liberalisme zou de wereldgeschiedenis hebben gewonnen. ‘Wie een visie heeft, moet op zoek naar een oogarts’, smaalde Mark Rutte herhaaldelijk. Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel.

Ook Thierry Baudet, een beginnende cloud manager, beginnend want nog zonder serieuze oplossingen maar wel met begrip van de diepe crisis waarin Europa zich bevindt, leed een nederlaag, zij het een lichte. Terecht. We moeten de Europese Unie hervormen, niet verwerpen.

We zijn nog steeds in het voorspel. De roep om cloud managers zal steeds luider gaan klinken. Want dit Europa lijkt nog het meest op de Herald of Free Enterprise, de veerboot die wegvoer van de kade met de boegdeuren nog wijd open. De Britse premier Theresa May, die vandaag haar aftreden bekend maakte, kan erover meepraten. Ook de Tories lijken een zinkend schip, net als Labour trouwens.

Een andere cloud manager die ooit werd afgetroefd door de gevestigde macht, was Erasmus. De katholieke kerk – Het Kartel van de Middeleeuwen – stond hem in de weg. Maar hij deed een lovenswaardige poging om de kerk humaner te maken, en dat in schitterende taal.

De Heilige Geest is neergedaald in de gedaante van een duif, niet als een adelaar of havik.

Niets is goedkoper dan om zich van de ernstigste levensvragen met een dooddoener af te maken.

Men moet het huwelijk eerbiedigen, zolang het nog maar een vagevuur is, maar het ontbinden als het een hel wordt.

Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Hollander was.

  • Nieuw

  • Reacties