COLUMNS

Nooteboom’s wegen

6508-nooteboom-s-wegen
(Door Ronald Glasbergen)

Van Cees Nooteboom komt in 1998 het kleine grote boek ‘Terug naar Berlijn’ uit. Hij vertelt daarin hoe hij in ‘de stad van de engelen’, Los Angeles is om een stukje Berlijnse muur in te zegenen ten overstaan van een groep studenten. Het stuk puin is er als een relikwie van het kwaad heen gevlogen. Terwijl zijn wat hij noemt ‘onaantastbare woordenschat’ over het groene grasveld klinkt , voelt Nooteboom ‘hoe al die jonge hoofden om hem heen uit alle macht iets wilden denken'. Nooteboom betwijfelt of dat gaat lukken. Hijzelf denkt terug naar 1963 aan ‘de bijtende sneeuw van Midden Europees landklimaat’. De schrijver van het dunne boekje denkt wat hij toen dacht. Of wat hij toen had kunnen denken.

Wie weet nog precies wat hij een kwart eeuw eerder dacht? Nooteboom dacht er in 1963 aan wat zoiets als de Berlijnse Muur in de oudheid zou kunnen betekenen. Onze oudheid is nog maar een paar duizend jaar oud, zegt hij, waardoor er ‘iets onherstelbaar antieks kleeft aan ons doen en laten’. Hij vraagt zich af wat de Muur zou zijn in een Weense opera of in een Spaans blijspel. Salieri en Tirso de Molina, namen die zingen uit zichzelf. Hij komt erop waarom hij schrijver is geworden. Waarschijnlijk. Als schrijver, zegt Nooteboom, kan je doen wat in het echte leven niet kan: je kan zijwegen inslaan.

De schrijver zegt het er niet bij, maar hij bedoelt natuurlijk dat in het ‘gewone’ leven iedere steeg of zijstraat die je inslaat onontkoombaar de hoofdweg van je leven wordt.

Een architect, die ooit nog voor Corbusier gewerkt had, vertelde me eens een verhaal over de Tweede Wereldoorlog. De Amerikaanse gemotoriseerde voorhoedes die begin 1945 de in puin gebombardeerde Duitse steden introkken zouden de grootse moeite hebben om tussen de eindeloze puinhopen de weg te vinden. Ook de laatste straat- en richtingborden waren immers door de ijverige Hitlerjongens weggehaald. De Amerikaanse legerstaf vond daar een eenvoudig effectief antwoord op in de vorm van een kaart met een simpele rechte lijn erop met aan weerszijden alle zijstraten en afslagen die niet genomen moesten worden. Als er bij een plein zes straten uitkwamen drie rechts, één links en één rechtdoor en de te kiezen rijrichting moest linksaf zijn, dan stonden vier streepjes aan de rechterkant van de rechte lijn. De navigator hoefde dan alleen vier straten af te tellen om de goede richting te pakken. Dus ook al was de echte route die ze moesten rijden een dronken zigzag op de kaart was het op de ‘kaart’ altijd een rechte lijn. Voor noodgevallen moest je wel een kompas bij je hebben want als je eenmaal een fout maakte, moest je wel de weg terug kunnen vinden.

Een zijweg in ‘Terug naar Berlijn’ brengt Nootenboom op de uiteenlopende meningen van schrijver Marcel Proust en criticus Charles Augustin Sainte Beuve. Bij Sainte Beuve ging het niet alleen om de boeken maar juist ook om de maker. Om de kunstenaar te kennen moest je volgens hem ook zijn leven erbij betrekken. Marcel Proust was het daar totaal niet mee eens. Bij een kunstenaar had je genoeg aan het werk. Of de kunstenaar het dan met iedereen deed, of juist niet, maakt helemaal niets uit. Dat is privé en misschien leuk om te weten, maar je werd geen klap wijzer over het werk. Proust vond Sainte Beuve dan ook een maffe dweper. Proust schreef er een boekje over: 'Tegen Sainte Beuve'. De titel liet geen misverstand bestaan over de inhoud. Sainte Beuve was bij het verschijnen van het boekje overigens al dood.

Nooteboom voelt zich meer Proustiaan. Hij heeft een hekel aan wat hij noemt ‘etalagecultuur’. Je moet niet de maker in de vitrine zetten maar het werk zelf. 1998 of zo, het jaar waarin Nooteboom dat in ‘Terug naar Berlijn’ schreef, lijkt nu al een eeuwigheid geleden. Daarna kwamen de sociale media. Ook in de etalages van Facebook, Instagram, en YouTube wordt elke zijweg al snel de hoofdweg. Een goeie routekaart of -bij gebrek daaraan- zo maar dat boekje van Nooteboom uit 1998 is dan best handig.

Lees verder

>> Column Linéa Recta

6497-column-lin-a-recta
(Door Frank Drion)
Hoger en hoger. Is het nu te wijten aan een soort minderwaardigheidscomplex of gewoon streven om steeds het beste [...]

Onderscheid ook na de dood.

6494-onderscheid-ook-na-de-dood
(Door Ronald Sörensen)
De algemene begraafplaats Crooswijk kende na de openstelling vier klassen: De eerste klasse voor de rijken, tweede kla[...]

Linéa Recta: Farmacie maakt het bont

6490-lin-a-recta-farmacie-maakt-het-bont
(Door Frank Drion)
Linéa Recta: Farmacie maakt het bont De fabrikanten hebben de slechte naam, zij verhogen de prijzen met tientallen [...]

Vers Beton en meer van die dingen

6481-vers-beton-en-meer-van-die-dingen
(Door Ronald Sörensen)
In een debat kan ik soms zeer ongenuanceerd en impulsief uit de hoek komen, een reden om altijd even tot tien te tell[...]

Een stukje Italië in Crooswijk

6472-een-stukje-itali-in-crooswijk
(Door Ronald Sörensen)
In veel gemeenten mochten Katholieken net als Joden hun doden alleen buiten de stadsmuren begraven. Pas na de komst v[...]

De dijken blijven

6461-de-dijken-blijven
(Door Frank Drion)
Hoe komt zo’n man er an? Enkele lezers hebben zich afgevraagd en ook te kennen gegeven, dat die slotregel - over de[...]

Indrukwekkend on-Nederlands

6455-indrukwekkend-on-nederlands
(Door Ronald Sörensen)
In het Zuiden van de Alexanderpolder ligt een deel niet afgegraven veen. Het is de plek waar vroeger het dorp Kraling[...]

Regeringsbeleid fors afgestraft

6440-regeringsbeleid-fors-afgestraft
(Door Rob Timmer)
Natuurlijk, de PvdA lijdt niet helemaal onterecht het grootste verlies ooit maar over het geheel gezien is het vooral[...]

Wandelen en genieten op het kerkhof

6435-wandelen-en-genieten-op-het-kerkhof
(Door Ronald Sörensen)
Mij wordt wel gevraagd of de multiculturele samenleving in mijn ogen ook goede zaken heeft voortgebracht? Jazeker wel[...]

Liever Turks dan Paaps..

6398-liever-turks-dan-paaps
(Door Geert-Jan Laan)
Tijdens de Nederlandse vrijheidstrijd, de 80-jarige oorlog dus, was een gevleugelde uitdrukking:,, Liever Turks dan Pa[...]

Social media

KOPSTOOT

Van een hele klas keerden vier leerlingen terug

(Door Hans Roodenburg)

De Stichting Loods24 en Joods Kindermonument kunnen nog wel even doorgaan met het plaatsen in Rotterdam van zogenoemde Stolpersteine. Dat gebeurt op verzoek. In de Tweede Wereldoorlog zijn er ruim 100.000 Joden in Nederland door de nazi’s vermoord. Vandaag en morgen worden er weer 35 Stolpersteinen geplaatst in Rotterdam.

Na Amsterdam en Den Haag was Rotterdam met circa 13.000 Joodse inwoners de derde stad met de meeste Joodse inwoners aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Van hen zijn er bijna 10.500 Rotterdammers vermoord in de nazikampen. Het merendeel woonde in het oude gebombardeerde centrum.

Vanaf het uitbreken van de oorlog werd de Joodse gemeenschap geconfronteerd met allerlei maatregelen. Volgens de site van de Stichting Loods24 moet men denken aan Joodse kinderen die naar eigen scholen moesten, het dragen van de Davidsster en borden met opschriften als ‘Joden niet gewenscht’ of ‘Voor Joden verboden’, die de Joodse inwoners van de stad steeds verder uitsloten.

De in totaal 35 Stolpersteine worden in deze dagen geplaatst in het trottoir voor huizen waar ooit Joodse Rotterdammers hebben gewoond. Het was hun laatste officiële woonadres. Iedere plaatsing is bijzonder want het gaat over mensen die ergens in Rotterdam hebben geleefd.

Inmiddels liggen er in Rotterdam meer dan 300 Stolpersteine. De kosten ervan zijn bijeengebracht vaak door kleine donaties van bezoekers aan het Museum 40 – 45 NU aan de Coolhaven.

Op de site http://www.yadvashem.org/ zijn namen van Rotterdammers terug te vinden.

Bijschrift foto: Van deze klas keerden vier leerlingen terug........


  • Nieuw

  • Reacties