W.A. Scholten, rijk geworden in de aardappelzetmeelindustrie

7383-w-a-scholten-rijk-geworden-in-de-aardappelzetmeelindustrie (Door Geert-Jan Laan)

In het Veenkoloniaal museum in het stadje Veendam in Groningen is een opmerkelijke tentoonstelling te zien over de innige banden tussen een zeer vermogende Groningse ondernemer en de zojuist opgerichte Rotterdamse Holland Amerika Lijn. Dat was W.A. Scholten, rijk geworden in de aardappelzetmeelindustrie (en verantwoordelijk voor de productie van Brinta voor het ontbijt). Hij investeerde in 1873 het toen kolossale bedrag van 600.000 gulden in de Nederlands Amerikaanse Stoomvaart Maatschappij (NASM), die niet veel later verder ging onder de naam Holland Amerika Lijn. Onder die naam, maar met inmiddels Amerikaanse eigenaren, zit het bedrijf tot op de dag van vandaag aan de top van de cruisevaart. De schepen varen bewust nog onder de Nederlandse vlag en hebben als thuishaven ook nog steeds Rotterdam. De officieren zijn merendeels Nederlander en de voornamelijk Amerikaanse passagiers zijn dol op de Nederlandse sfeer die de eigenaren bewust in stand houden met details als nieuwe haring met jenever, en hagelslag bij het ontbijt.

De Veenkoloniën waren na Rotterdam en Amsterdam het derde grote scheepsbouwcentrum van Nederland. Veendam was in de negentiende eeuw - net als Oude Pekela of het Drentse Gasselternijveen - een belangrijk maritiem centrum. Niet voor niets had scheepsverzekeraar Lloyd's uit Londen hier haar eerste kantoor op het Europese vasteland. Er werd met zeilschepen en later de eerste gecombineerde motor - en zeilschepen gevaren op de Oostzee, naar landen als Estland, Letland en Litouwen, tot in Sint Petersburg toe. Dat is nog goed te zien aan de uiterlijke tekenen van welvaart, niet in het minst aan de huizen die rondom het toen nieuwe station werden gebouwd, maar ook aan de mooie collectie zilveren kapiteinslepels en serviesgoed uit Riga in het Veenkoloniaal Museum. Zo'n lepel werd geschonken bij het afsluiten van nieuwe contracten en is typisch voor de band Veenkoloniën-Riga.

W.A. Scholten stelde een voorwaarde aan zijn enorme investering: het eerste schip moest naar hem vernoemd worden. Daarmee moest de HAL afwijken van het plan om de passagiersschepen een naam eindigend op dam te geven zoals de Nieuw Amsterdam, de Rotterdam, de Maasdam en de Rijndam. De vrachtschepen eindigden op Dijk. De W.A. Scholten werd in 1877 op de werf Napier and Sons in Glasgow gebouwd, waar later ook de onfortuinlijke Titanic vandaan kwam. Op 19 november 1887 verging de W.A. Scholten in dichte mist in de buurt van Dover. De opvolger werd niet alsnog vernoemd naar de industrieel maar kreeg in 1888 de naam Veendam. Veendam II en III volgden. De tweede Veendam raakte op 10 mei 1940 in Vlissingen door Duitse bommen zwaar beschadigd. Na de oorlog werd het schip teruggevonden in Hamburg en het voer daarna nog enkele jaren voor de HAL. In zijn gedicht Rotterdam vatte de dichter Jan Prins (1876-1948) de situatie mooi samen. Een klein fragment daaruit:

"Te Rotterdam ben ik geboren

onder de adem van de Maas

en liep ik in mijn eigen stilte

te midden van het straatgeraas.

[...]

Daar lag aan de stoet uit aller streken

de klipper en de keulenaar,

het driemastschip, zijn tuig ten hemel

en de ertsboot breed en zwaar,

de Lloyd-vloot met provincie-namen

alle elf, als ik mij niet vergis

de Caland en de Lady Tyler,

de Scholten, die gebleven is."

Nog steeds vaart een cruiseschip met de naam ms Veendam voor de HAL, nummer IV. Sinds 1996 en met 1350 passagiers. Het huidige gemeentebestuur van Veendam is terecht bijzonder trots op deze bijzondere maritieme connectie.

Jan Tak :
Hoewel ik in het Veendamse wel bekend ben is dit verhaal voor mij volledig nieuw, bedankt Geert Jan.

Overigens is, voor een Rotterdammer, het gedicht van Jan Prins is eigenlijk veel te mooi om niet volledig te presenteren, bij deze:

https://www.youtube.com/watch?v=AlwZUOtDb74

vrijdag 20 jul 2018

Schrijf uw reactie








Type de code over:


Social media

Over de schrijver

Geert-Jan Laan

Geert-Jan Laan (1943, Delfzijl) is mede-oprichter van de nieuwe weekkrant Rotterdam Vandaag & Morgen.
Laan begon zijn journalistieke carrière bij Het Vrije Volk en het Rotterdams Parool, werkte van 1970 tot 1975 als sociaal economisch redacteur bij Het Vrije Volk en bedreef tussen 1975 en 1982 samen met Rien Robijns onderzoeksjournalistiek, o.a. naar Lockheed/Northrop, OGEM, etc. Ze wonnen de persprijs 1980 en publiceerden samen vijf boeken.

Daarna werkte Laan tot 1990 als plaatsvervangend hoofdredacteur/directeur van Het Vrije Volk te Rotterdam. Via zijn eigen PR- en journalistiek productiebureau deed hij in 1991 ,in opdracht van Robert Maxwel, onderzoek naar de eerste Nederlandse tabloid.

Hij was tot 2003 hoofdredacteur van Nieuwsblad/Dagblad van het Noorden en was onder meer voorzitter van het Nederlands Persmuseum te Amsterdam. Tevens was hij voorzitter van de Commissie Dag van de Persvrijheid.

KOPSTOOT

Liever Turks dan Paaps..

(Door Geert-Jan Laan)

Tijdens de Nederlandse vrijheidstrijd, de 80-jarige oorlog dus, was een gevleugelde uitdrukking:,, Liever Turks dan Paaps.”Dat sloeg op de moslimbondgenoten in een land dat nu Turkije heet. In de strijd tegen de Spanjaarden was de sultan een belangrijke bondgenoot van de jonge Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In de harem van de sultan bevinden zich ook een grote hoeveelheid, door Nederland geschonken, Delfts blauwe tegels en andere kunstvoorwerpen.

Nederland was ook het eerste westeuropese land dat het moslimrijk erkende. En ook de eerste staat die een eigen ambassade in de stad opende die toen nog Constantinopel heette.Op onze beurt namen we de Turkse tulpenbollen mee en ontwikkelden zo een handel die tot op de dag van vandaag vele honderden miljoenen euro's en dollars waard is geworden.

Nu is het natuurlijk niet zo dat onze strak en streng gereformeerde voorvaderen ook vijf keer per dag op een matje in de richting van Mecca bogen met de tekst :,,Allah is groot.”

En katholieken werden niet onthoofd of op de brandstapel geworpen, maar wanneer zij zich in hun schuilkerken een beetje rustig hielden dan was een ander nieuw woord van toepassing. Het werd “gedoogd”.

En ik weet ook wel dat wanneer ooit de moslimtroepen niet voor Wenen waren tegengehouden de kans groot zou zijn dat wij ook in hoofddoekjes en lange jurken gekleed zouden zijn, maar dat is allemaal niet gebeurd.

Dus hebben we vrijheid van godsdienst. En dus plaatst iemand die de moskee wil sluiten zich buiten de orde in dit land.

En dat zou ook moeten gelden voor een politieke partij die geen leden en geen gekozen aanvoerder heeft.

Een fors aantal jaren geleden toen de Arabische landen dankzij de sterk gestegen prijzen van ruwe olie vele miljarden hadden te verteren was ik op een Europees/Arabisch symposium in de Zwitserse stad Montreux. Aanwezig was ook een uit Ijmuiden afkomstige vishandelaar. Ik vroeg aan hem of hij de Arabieren wilde overhalen onze malse Hollandse nieuwe te kopen en te consumeren. Hij knikte ontkennend. ,,Nee, dat houdt niet lang in de woestijn.” Hij troonde me mee naar een aanpalende kroeg en liet me samenzweerderig een soort kompas zien met allemaal in het Arabische afgedrukte plaatsnamen van over de hele wereld. ,,Kijk,“sprak hij terwijl hij een plaats dicht bij Montreux opzocht. De kompasnaald verschoof en hij wees:,, Daar ligt Mecca. Want zo'n Arabier ligt niet graag met zijn reet in de richting van Allah. Ik heb het de Meccafinder genoemd. ” Ik vroeg hoeveel het moest kosten. ,, Ik heb het in Italie laten vergulden. Zeg maar vijf honderd dollar.”

Een paar dagen later meldde hij dat hij er al zo'n zestig had verkocht.

Opnieuw had de koopman gewonnen van de dominee.


  • Nieuw

  • Reacties