COLUMNS

‘Ik val aan…’

3945-ik-val-aan
(Door Jim Postma)

Naarmate je leeftijd stijgt, nemen begrafenissen en crematies om je heen toe. Vorige week vertelde ik dat een oude bekende, Lex van Stekelenburg (77), in Hofwijk werd gecremeerd. Lex overleed na een lang ziektebed aan asbestkanker, opgelopen toen hij in zijn jonge jaren bij de marine werkte.
Lees verder

‘De palingboer’

Café Timmer aan de Oude Binnenweg wordt zo langzamerhand het meest bizarre stamcafeetje van heel Rotterdam. Nooit muzi[...]

Nimmer meed ik Timmer (2)

Nog maar even een aantal uitspraken, dialogen en andere conversaties die al jaren in café Timmer worden en werden geho[...]

‘Undercover’

Een politieman heeft het aan de stok met een boze automobilist. Een dagelijks tafereel in heel Rotterdam. Dit keer staa[...]

‘Toverbos’

Het Kralingse Bos zit vol met verrassingen. Elke keer als ik de vijf kilometer eromheen loop, ontdek ik weer iets nieuw[...]

Kip of kop (2)

(vervolg van vorige week) Het nieuws op het platteland gaat vaak veel sneller dan in de grote stad. Inmiddels was[...]

Kip of kop (1)

Op het eiland Goeree Overflakkee ligt een klein paradijsje dat haast niemand nog kent. Gecreëerd in vijf jaar tijd doo[...]

Hanenkam

Aangekomen via de metro bij het Zuidplein loop ik naar de streekbushalte nummer 136 richting Stellendam. Bij de halte t[...]

Nimmer meed ik Timmer

Het moet gezegd worden. Het was Henk Donia die mij als piepjong journalist café Timmer aan de Rotterdamse Oude Binnenw[...]

‘Grijs op reis (2)

(Vervolg van vorige week) Nadat mijn ‘oude heer’ zijn moeder naar de begraafplaats had weggebracht, was uite[...]

‘Grijs gaat op reis’

Zit naast mijn ‘oude heer’ in de volgauto van de begrafenisstoet. Hij, een reus van over de twee meter, handen als [...]

Social media

KOPSTOOT

Schreven de goden de Illias en mensen de Odyssee?

Julian Jaynes (1920-1997) was een Amerikaans psycholoog en een avontuurlijk wetenschapper van groot formaat.

Ik citeer uit Wikipedia:

Jaynes was eén van de eersten die een bewustzijnstheorie als puur wetenschappelijk propageerde. In zijn boek The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind uit 1976 beschrijft hij zijn "bicameral mind", ofwel bicamerale of tweekamerige geest, theorie.

Jaynes opvatting is dat de twee hersenhelften, tot circa 3000 jaar geleden, vrijwel onafhankelijk van elkaar hebben gewerkt. In die tijd zouden mensen onbewust zijn geweest en hebben geleden onder het fenomeen ‘stemmen horen’ en andere soorten hallucinaties en zelfs onder vormen van dissociatie zoals die van de meervoudige persoonlijkheid.

De doorbraak van ‘bicamerale geest’ tot bewustzijn zou ongeveer 2700 jaar geleden, ten gevolge van de opkomst van geschreven en gelezen teksten en de spraakevolutie van de oude Grieken, hebben plaatsgevonden. In die tijd, zesde eeuw voor onze jaartelling, werden door de Grieken de democratie en natuurfilosofie ontwikkeld, dat hij ziet als een bewijs voor zijn theorie.

Wanneer we dus, aldus Jaynes, deze definitie volgen, zouden we moeten inzien dat geen van de personages in bijvoorbeeld de Ilias een bewustzijn had. Woorden worden erin niet figuurlijk maar in hun letterlijke oorspronkelijke betekenis gebruikt. ‘Psyche’ betekent adem, niet ziel, geest of bewustzijn; ‘thumus’ betekent beweging/trilling, niet emotie; ‘nous’ betekent waarneming, niet voorstellingsvermogen enz.

Jaynes neemt aan dat de wereld van de Ilias van voor 3500 jaar geleden gedomineerd werd door een tweedelige 'bicamerale geest', waarvan de rechterhelft uitvoerend is en god heette en een linkerhelft die volgzaam was en mens werd genoemd. Het waren de goden die de mensen direct of indirect (via priesters etc.) bevelen tot handelen gaven.

De 'bicamerale mens', aldus Jaynes, ontstond zo'n 11000 jaar geleden ten noorden van de zee van Galilea waar toentertijd een theocratisch georganiseerde nederzetting was gevestigd. Deze samenlevingsvorm verspreidde zich gestaag. De bicamerale beschavingen ondergingen zo'n 3500 jaar geleden geweldige culturele (uitvinding en verspreiding van het schrift) en vulkanische uitbarstingen die vele koninkrijken uiteen deed vallen. In deze chaos kon alleen het bewustzijn zich handhaven. Deze verandering wordt, volgens Jaynes, verhaald in de Odyssee die een eeuw later dan de Ilias werd geschreven. Hierin vinden we bewuste personen en psyche, nous en thumus als metaforen van bewustzijn. Tot zover Jaynes.

(door Kees Versteeg)

De foto is van azquotes.com

  • Nieuw

  • Reacties