COLUMNS

De laatste dag

4323-de-laatste-dag
(Door Geert-Jan Laan)

Op het moment dat ik dit schrijf zijn we nog maar een dag verwijderd van het moment dat volgens de zogenaamde Maya- kalender de wereld zal vergaan. Nu is dat zeker niet onmogelijk. Een forse komeet kan de aarde treffen. En wanneer de zon ons niet meer verwarmt, belicht en voorziet van voedsel zal het ook wel snel voorbij zijn. Maar daar zijn geen voortekenen van. Sterker nog. We hebben nu, in vergelijking tot onze voorouders, zo veel instrumenten en deskundigen dat we wel in de gaten krijgen of er iets mis is. Of we er dan iets tegen kunnen doen is nog maar de vraag.

Lees verder

‘De Mae West-cocktail’

4321-de-mae-west-cocktail
(Door Jim Postma)
(Vervolg van eerder geplaatste column ‘Toon de Zeeman’) Meer dan twintig jaar geleden maakte Toon van Doorn, [...]

Leve Stapel?

4305-leve-stapel
(Door Geert-Jan Laan)
Bij alle opwinding rond de gevallen hoogleraar Diederik Stapel vallen toch wat kanttekeningen te maken. Ten eerste. H[...]

‘Collect call’ van Toon de Zeeman

4304-collect-call-van-toon-de-zeeman
(Door Jim Postma)
Een van de meest kleurrijke mensen uit deze stad, Toon van Doorn, alias 'Toon de Zeeman’ is al weer zo’n vijftien j[...]

Helicopterview

4297-helicopterview
(Door Jim Postma)
Op zeer jonge leeftijd scoorde ik, totaal onbewust, een ongekende ‘tophit’ als toen de wereldwijde filmpjes van You[...]

Hemaworst zonder mosterd…

4285-hemaworst-zonder-mosterd
(Door Jim Postma)
De ‘r’ zit sinds september gelukkig weer in de maand tot aan mei volgend jaar. Voor de een betekent dit het eten va[...]

Excuses en toelichting; Jaren zestig (2)

4284-excuses-en-toelichting-jaren-zestig-2
(Door Geert-Jan Laan)
Ten eerste moet ik mijn excuses aanbieden aan Alexander Vinkenoog. Hij, zoon van de schrijver en dichter Simon Vinkenoo[...]

De zelfmoord van Tim (2)

4276-de-zelfmoord-van-tim-2
(Door Jim Postma)
(Vervolg van vorige week) Na de zomervakantie durfde ik niet terug te gaan naar school, bang om wederom te worden u[...]

De krankzinnige jaren zestig

4275-de-krankzinnige-jaren-zestig
(Door Geert-Jan Laan)
Wat ben ik achteraf blij dat ik in de jaren zestig als jong journalist toch vrij hard moest werken, een gezin kreeg met[...]

De zelfmoord van Tim

4262-de-zelfmoord-van-tim
(Door Jim Postma)
‘Dit bericht ging mij door merg en been’, zo liet ene Magda weten op een van de sites over Tim Ribberink. En zo war[...]

Ik heb Churchill nog gezien

4255-ik-heb-churchill-nog-gezien
(Door Geert-Jan Laan)
Vrij kort na de Tweede Wereldoorlog bezocht de voormalige premier van het Verenigd Koninkrijk en natuurlijk de grote ov[...]

Social media

KOPSTOOT

Schreven de goden de Illias en mensen de Odyssee?

Julian Jaynes (1920-1997) was een Amerikaans psycholoog en een avontuurlijk wetenschapper van groot formaat.

Ik citeer uit Wikipedia:

Jaynes was eén van de eersten die een bewustzijnstheorie als puur wetenschappelijk propageerde. In zijn boek The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind uit 1976 beschrijft hij zijn "bicameral mind", ofwel bicamerale of tweekamerige geest, theorie.

Jaynes opvatting is dat de twee hersenhelften, tot circa 3000 jaar geleden, vrijwel onafhankelijk van elkaar hebben gewerkt. In die tijd zouden mensen onbewust zijn geweest en hebben geleden onder het fenomeen ‘stemmen horen’ en andere soorten hallucinaties en zelfs onder vormen van dissociatie zoals die van de meervoudige persoonlijkheid.

De doorbraak van ‘bicamerale geest’ tot bewustzijn zou ongeveer 2700 jaar geleden, ten gevolge van de opkomst van geschreven en gelezen teksten en de spraakevolutie van de oude Grieken, hebben plaatsgevonden. In die tijd, zesde eeuw voor onze jaartelling, werden door de Grieken de democratie en natuurfilosofie ontwikkeld, dat hij ziet als een bewijs voor zijn theorie.

Wanneer we dus, aldus Jaynes, deze definitie volgen, zouden we moeten inzien dat geen van de personages in bijvoorbeeld de Ilias een bewustzijn had. Woorden worden erin niet figuurlijk maar in hun letterlijke oorspronkelijke betekenis gebruikt. ‘Psyche’ betekent adem, niet ziel, geest of bewustzijn; ‘thumus’ betekent beweging/trilling, niet emotie; ‘nous’ betekent waarneming, niet voorstellingsvermogen enz.

Jaynes neemt aan dat de wereld van de Ilias van voor 3500 jaar geleden gedomineerd werd door een tweedelige 'bicamerale geest', waarvan de rechterhelft uitvoerend is en god heette en een linkerhelft die volgzaam was en mens werd genoemd. Het waren de goden die de mensen direct of indirect (via priesters etc.) bevelen tot handelen gaven.

De 'bicamerale mens', aldus Jaynes, ontstond zo'n 11000 jaar geleden ten noorden van de zee van Galilea waar toentertijd een theocratisch georganiseerde nederzetting was gevestigd. Deze samenlevingsvorm verspreidde zich gestaag. De bicamerale beschavingen ondergingen zo'n 3500 jaar geleden geweldige culturele (uitvinding en verspreiding van het schrift) en vulkanische uitbarstingen die vele koninkrijken uiteen deed vallen. In deze chaos kon alleen het bewustzijn zich handhaven. Deze verandering wordt, volgens Jaynes, verhaald in de Odyssee die een eeuw later dan de Ilias werd geschreven. Hierin vinden we bewuste personen en psyche, nous en thumus als metaforen van bewustzijn. Tot zover Jaynes.

(door Kees Versteeg)

De foto is van azquotes.com

  • Nieuw

  • Reacties