COLUMNS

‘Watergate’ (1)

4854-watergate-1
(Door Jim Postma)

‘Een ongeluk komt zelden alleen’, is een veelgebruikt gezegde.
Heel vroeger zei wijlen mijn grootmoeder na pech en nog eens pech onderweg: ,,Jongen je word bezocht.’’ Zij bedoelde daarmee ‘door naargeestige geesten’. Verontwaardigd en in mijn kinderlijke naïviteit antwoordde ik: ,,Maar oma, hoe komt u daar naar nu bij?! Ik krijg nooit bezoek…’’

Lees verder

Verenigde Naties

4847-verenigde-naties
(Door RonaldGlasbergen)
Mansour staat in een blauwe UN-hes bij de ingang van het metrostation in Washington op de hoek van de tiende straat. D[...]

Gasgift is sigaar uit eigen doos

4843-gasgift-is-sigaar-uit-eigen-doos
(Door Geert-Jan Laan)
De met veel lawaai en tam tam omgeven bekendmaking van het terugschroeven van de gaswinning en de schadevergoeding tot[...]

Schaamteloos

4832-schaamteloos
(Door Jim Postma)
Kent u mevrouw Charlène de Carvalho (59)? Zij is met een vermogen van 7 1/2 miljard euro de rijkste van Nederland en [...]

Engels op school

4831-engels-op-school
(Door Geert-Jan Laan)
Er is wel iets te zeggen voor het plan om op een aantal lagere scholen, dat is tegenwoordig inclusief de kleuterschool[...]

De lange weg naar het podium

4825-de-lange-weg-naar-het-podium
(Door Ruud Bergamin)
Je wilt muziek maken. Zonder instrument geen muziek en, indachtig de kreten van de huidige minister-president Mark Rut[...]

Weerloos

4817-weerloos
(Door Jan Hein de Groot)
Het heeft maar een haartje gescheeld of die prachtige in neon gevatte dichtregel van Lucebert was voorgoed verloren ge[...]

‘Mevrouw de burgemeester’

4804-mevrouw-de-burgemeester
(Door Jim Postma)
Nadat ik een nauwkeurige omschrijving van haar had gegeven riep Sandra, de uitbaatster van ons buurtcafé, spontaan: ,[...]

Chapeau RET!

4796-chapeau-ret
(Door Jim Postma)
Kafkaiaanse loketten zijn echt af en toe om totaal gek van te worden. Je als burger verwijzen van het kastje naar de m[...]

Zoenen en roken in het fietsenhok

4794-zoenen-en-roken-in-het-fietsenhok
(Door Geert-Jan Laan)
Op de Vlaggeman ULO tegenover de oude ingang van Diergaarde Blijdorp, een houten noodschool waar nu de scholengemeensc[...]

‘Je buurman met ruzies’

4785-je-buurman-met-ruzies
(Door Jim Postma)
Ooit wel eens een aanvaring of echte ruzie met uw buren gehad? Een fikse wellicht? O, o, wat zullen de andere buren da[...]

Social media

KOPSTOOT

Schreven de goden de Illias en mensen de Odyssee?

Julian Jaynes (1920-1997) was een Amerikaans psycholoog en een avontuurlijk wetenschapper van groot formaat.

Ik citeer uit Wikipedia:

Jaynes was eén van de eersten die een bewustzijnstheorie als puur wetenschappelijk propageerde. In zijn boek The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind uit 1976 beschrijft hij zijn "bicameral mind", ofwel bicamerale of tweekamerige geest, theorie.

Jaynes opvatting is dat de twee hersenhelften, tot circa 3000 jaar geleden, vrijwel onafhankelijk van elkaar hebben gewerkt. In die tijd zouden mensen onbewust zijn geweest en hebben geleden onder het fenomeen ‘stemmen horen’ en andere soorten hallucinaties en zelfs onder vormen van dissociatie zoals die van de meervoudige persoonlijkheid.

De doorbraak van ‘bicamerale geest’ tot bewustzijn zou ongeveer 2700 jaar geleden, ten gevolge van de opkomst van geschreven en gelezen teksten en de spraakevolutie van de oude Grieken, hebben plaatsgevonden. In die tijd, zesde eeuw voor onze jaartelling, werden door de Grieken de democratie en natuurfilosofie ontwikkeld, dat hij ziet als een bewijs voor zijn theorie.

Wanneer we dus, aldus Jaynes, deze definitie volgen, zouden we moeten inzien dat geen van de personages in bijvoorbeeld de Ilias een bewustzijn had. Woorden worden erin niet figuurlijk maar in hun letterlijke oorspronkelijke betekenis gebruikt. ‘Psyche’ betekent adem, niet ziel, geest of bewustzijn; ‘thumus’ betekent beweging/trilling, niet emotie; ‘nous’ betekent waarneming, niet voorstellingsvermogen enz.

Jaynes neemt aan dat de wereld van de Ilias van voor 3500 jaar geleden gedomineerd werd door een tweedelige 'bicamerale geest', waarvan de rechterhelft uitvoerend is en god heette en een linkerhelft die volgzaam was en mens werd genoemd. Het waren de goden die de mensen direct of indirect (via priesters etc.) bevelen tot handelen gaven.

De 'bicamerale mens', aldus Jaynes, ontstond zo'n 11000 jaar geleden ten noorden van de zee van Galilea waar toentertijd een theocratisch georganiseerde nederzetting was gevestigd. Deze samenlevingsvorm verspreidde zich gestaag. De bicamerale beschavingen ondergingen zo'n 3500 jaar geleden geweldige culturele (uitvinding en verspreiding van het schrift) en vulkanische uitbarstingen die vele koninkrijken uiteen deed vallen. In deze chaos kon alleen het bewustzijn zich handhaven. Deze verandering wordt, volgens Jaynes, verhaald in de Odyssee die een eeuw later dan de Ilias werd geschreven. Hierin vinden we bewuste personen en psyche, nous en thumus als metaforen van bewustzijn. Tot zover Jaynes.

(door Kees Versteeg)

De foto is van azquotes.com

  • Nieuw

  • Reacties