COLUMNS

Schrijvers in de kroeg

7156-schrijvers-in-de-kroeg
(Door Alek Dabrowski)

Dat veel schrijvers een drankje lusten is geen geheim. Als puber vroeg je je bij Reve, Hermans, Carmiggelt, Campert en Van der Heijden af hoe deze mensen in godsnaam zoveel boeken konden schrijven. Daar hadden zij toch geen tijd voor? Zij stonden hele dagen in de kroeg te hijsen. Of anders zaten zij wel thuis met hun neus in een glas bier, wijn of sterker.

Schrijvers gaan voor hun plezier naar het café. Is dat zo? Misschien drijft de eenzaamheid of het gebrek aan inspiratie hen erheen. Zij hopen er de lusteloosheid te verdrijven. En steeds vaker worden zij gevraagd om er op te treden. Traditioneel zijn bibliotheken en buurthuizen plekken waar schrijvers het podium bestijgen. Het is er gegarandeerd stil. Het schaarse publiek luistert ademloos. Anders is dit in het café. (Op de foto hiernaast: F. Starik)

Niet iedereen is tegen het caférumoer opgewassen. Maarten ’t Hart zou er met zijn piepstem niet bovenuit komen. Daarbij, hij ligt gewoonlijk om negen uur in bed, de tijd dat het net een beetje gezellig wordt aan de bar. Griet op de Beeck of Jan Siebelink zie ik evenmin de aandacht snel vatten bij een clubje stamgasten. Anderen zijn ervoor in de wieg gelegd, zoals Jules Deelder of Herman Brusselmans. De te vroeg overleden Johnny van Doorn kreeg louter door zijn aura en zijn stemgeluid iedere willekeurige kroeg sprakeloos, ongeacht de mate van dronkenschap die er heerste.

Komend weekend (13/14 april) strijkt het literaire festival Woordnacht neer in de binnenstad van Rotterdam. Op traditionele podia als Arminius en de Schouwburg zijn schrijvers, dichters en andere kunstenaars te bewonderen. En voor een portie literatuur ben je ook welkom in cafés en restaurants, zoals Kaapse Maria en wijnbar Nostra.

De eerste editie van Woordnacht vond plaats in 2014. Op ruim dertig plekken rond de Mauritsweg kon je terecht voor de schone letteren. Ik kwam verzeild in een wijnbar op de hoek van de Oldenbarneveltstraat. Stefan van Hoek interviewde hier een aantal schrijvers over het onderwerp drank. Ik besloot te blijven luisteren. Eerst vertelde Auke Hulst over zijn bijzondere jeugd; drank hoorde daar wel bij, maar vormde niet de hoofdmoot.

Het onderwerp drank was de dichter F. Starik op het lijf geschreven. Stefan ging er goed voor zitten, maar het gesprek kwam niet op gang. De twee keken elkaar glazig aan. Waren alle diepere gedachten reeds opgelost in een glas wijn? Er hing na een kwartier een ronduit venijnige sfeer. Het werd tijd om de volgende gast aan te kondigen. Dit was de elegante schrijfster Fleur van der Laan. Zij is zeevrouw en schrijft over haar avonturen op de grote vaart. Stefan veronderstelde dat er aan boord flink ingenomen wordt. Fleur hield de boot af. Hoe kom je erbij? Een aarzelend verwijzen naar haar boeken hielp Stefan niet verder. We hebben het hier toch over literatuur. Het zijn geen dagboeken. Ook dit interview sloeg dood.

De conclusie was hierna snel getrokken. Het lezen over drank kan heel boeiend zijn, erover in de kroeg ouwehoeren ook, maar op een literair podium het werk van vermeend drankzuchtige auteurs analyseren, dat werkt niet. Later op de avond werd het alsnog gezellig aan bar, mede door de vrolijke husky van Fleur.

Stefan presenteert binnenkort zijn eerste roman. F. Starik is tot groot verdriet op 16 maart van dit jaar plotseling overleden. Ik besluit met een passend gedicht van hem, uit de bundel ‘Staat’.

Tafel

Voor wie het leuk vindt om op een tafel te klimmen

— en dat vind ik — om een toespraak te houden

iets voor te dragen, een lied te zingen

of gewoon om de wereld eens

vanuit een ander standpunt te bezien:

het nadeel van de tafel is de rand.

Toch is de rand van de tafel noodzakelijk.

Zonder rand was de tafel geen tafel maar

een wereld die geen einde nam

en voor je het weet

staat er een uitvinder op

en noemt de zee die hij aanschuift stoel.

Lees verder

‘De Kit’

7148-de-kit
(Door Jim Postma)
Ben na een zeer lange tijd weer eens terug op de Amsterdamse Wallen. Gelukkig nog net buiten het toeristenseizoen om[...]

Arme Maurice

7140-arme-maurice
(Door Ronald Sörensen)
Laat ik vooropstellen dat de PVV voor mij landelijk “second best” is en dat ik geen enkele behoefte heb om ze te [...]

Dromen zijn bedrog, maar na vannacht we

7121-dromen-zijn-bedrog-maar-na-vannacht-weet-ik-het-niet-zo-zeker-meer
(Door Torcque Zaanen)
Soms komen we voor verrassende belevenissen te staan. Zo kreeg ik vannacht, het is vlak voor Pasen, een ‘telefonet[...]

Nachtleven: De ‘s Gravendijkwal

7117-nachtleven-de-s-gravendijkwal
(Door Alek Dabrowski)
In mijn vorige column schreef ik over de legendarische seksbioscoop annex club De Rex, inmiddels ter ziele gegaan. De[...]

Dames & Groenten

7097-dames-groenten
(Door Kees Versteeg)
Kees Versteeg ontwikkelt het Nieuwe Radicale Midden. Deze keer over de LHBT- en moslimgemeenschap in Rotterdam-Zuid. [...]

De laatste

7096-de-laatste
(Door Jim Postma)
In onze wereld vol geloof en zeker bijgeloof weten velen van ons niet meer wat wij nog wel of niet meer kunnen gelov[...]

Discriminatie op de arbeidsmarkt

7055-discriminatie-op-de-arbeidsmarkt
(Door Ronald Sörensen)
Tijdens het eerste verkiezingsdebat bij RTV Rijnmond vond de objectieve gespreksleider het nodig om de woordvoerder v[...]

Schrikkelkind met helicopterview

7053-schrikkelkind-met-helicopterview
(Door Jim Postma)
Zojuist gebeld door een goede vriendin van mij om me te feliciteren met mijn 70-ste verjaardag. Erg lief van h[...]

Nachtleven: De Rex

7040-nachtleven-de-rex
(Door Alek Dabrowski)
Rotterdam kent een nachtleven. Daarmee bedoel ik niet de cafés die tot diep in de nacht open blijven. Ik doel op nac[...]

Faust

7035-faust
(Door Ronald Sörensen)
Ik moest aan dit meesterwerk van Goethe denken toen ik de foto zag bij de totstandkoming van het links-islamitische b[...]

Social media

KOPSTOOT

Schreven de goden de Illias en mensen de Odyssee?

Julian Jaynes (1920-1997) was een Amerikaans psycholoog en een avontuurlijk wetenschapper van groot formaat.

Ik citeer uit Wikipedia:

Jaynes was eén van de eersten die een bewustzijnstheorie als puur wetenschappelijk propageerde. In zijn boek The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind uit 1976 beschrijft hij zijn "bicameral mind", ofwel bicamerale of tweekamerige geest, theorie.

Jaynes opvatting is dat de twee hersenhelften, tot circa 3000 jaar geleden, vrijwel onafhankelijk van elkaar hebben gewerkt. In die tijd zouden mensen onbewust zijn geweest en hebben geleden onder het fenomeen ‘stemmen horen’ en andere soorten hallucinaties en zelfs onder vormen van dissociatie zoals die van de meervoudige persoonlijkheid.

De doorbraak van ‘bicamerale geest’ tot bewustzijn zou ongeveer 2700 jaar geleden, ten gevolge van de opkomst van geschreven en gelezen teksten en de spraakevolutie van de oude Grieken, hebben plaatsgevonden. In die tijd, zesde eeuw voor onze jaartelling, werden door de Grieken de democratie en natuurfilosofie ontwikkeld, dat hij ziet als een bewijs voor zijn theorie.

Wanneer we dus, aldus Jaynes, deze definitie volgen, zouden we moeten inzien dat geen van de personages in bijvoorbeeld de Ilias een bewustzijn had. Woorden worden erin niet figuurlijk maar in hun letterlijke oorspronkelijke betekenis gebruikt. ‘Psyche’ betekent adem, niet ziel, geest of bewustzijn; ‘thumus’ betekent beweging/trilling, niet emotie; ‘nous’ betekent waarneming, niet voorstellingsvermogen enz.

Jaynes neemt aan dat de wereld van de Ilias van voor 3500 jaar geleden gedomineerd werd door een tweedelige 'bicamerale geest', waarvan de rechterhelft uitvoerend is en god heette en een linkerhelft die volgzaam was en mens werd genoemd. Het waren de goden die de mensen direct of indirect (via priesters etc.) bevelen tot handelen gaven.

De 'bicamerale mens', aldus Jaynes, ontstond zo'n 11000 jaar geleden ten noorden van de zee van Galilea waar toentertijd een theocratisch georganiseerde nederzetting was gevestigd. Deze samenlevingsvorm verspreidde zich gestaag. De bicamerale beschavingen ondergingen zo'n 3500 jaar geleden geweldige culturele (uitvinding en verspreiding van het schrift) en vulkanische uitbarstingen die vele koninkrijken uiteen deed vallen. In deze chaos kon alleen het bewustzijn zich handhaven. Deze verandering wordt, volgens Jaynes, verhaald in de Odyssee die een eeuw later dan de Ilias werd geschreven. Hierin vinden we bewuste personen en psyche, nous en thumus als metaforen van bewustzijn. Tot zover Jaynes.

(door Kees Versteeg)

De foto is van azquotes.com

  • Nieuw

  • Reacties